Kërcënimet për paqe

Shkruan :

Albin Kurti

Stabiliteti rajonal si paradigmë ndërkombëtare, që dominon edhe politikat qeveritare të vendeve të rajonit, nuk është aspak i rastësishëm. Pikërisht kjo qasje ua mundëson supremacinë faktorëve të rëndësishëm botëror. Përmes konceptit të stabilitetit rajonal, këta faktorë ndodhen mbi vendet e veçanta të rajonit dhe shndërrohen në disenjues të politikave të tyre dhe njëkohësisht në arbitër të realizimit të atyre politikave. Në kohëra të njëjta e të ndryshme, vende të ndryshme ndihmohen e favorizohen në mënyrë të pabarabartë. Asisoj, politikanët bëhen veçse teknicientë që implementojnë programe e projekte që u vijnë nga lart. Partitë politike dhe botëkuptimet e strategjitë e tyre bëhen si ca përrocka jetëshkurtëra që përfundojnë në lumin e madh të kurseve e diskurseve të dominuesve të padiskutueshëm. Kur flasin për rajonin e Kosovës, shtetet e fuqishme, institucionet dhe mekanizmat ndërkombëtar, kryesisht mendojnë për vendet që dolën nga ish Jugosllavia dhe për Shqipërinë.

Duke e kuptuar drejt dhe saktë premisën ndërkombëtare për stabilitetin rajonal, Serbia tash shtatë vjet e kërcënon dhe shantazhon pavarësinë e Kosovës me shkëputjen e Republikës Serbe në Bosnje që doli si rezultat i gjenocidit serb atje. Realisht, ishte gjithnjë Serbia ajo që vendoste për politikën e serbëve të Bosnjes. Ajo përherë i ka inkurajuar dhe mbështetur partitë politike serbe që ishin nacionaliste dhe të cilat kërkonin bashkangjitjen e Republikës Serbe me Serbinë. Meqë Bosnja konsiderohet të jetë në të njëjtin rajon me Kosovën, kërcënimet serbe nuk ishin pa rezultate. Shumë qarqe e organizma ndërkombëtar, jo vetëm politik e diplomatik, për pasojë u bënë më konservativ, duke respektuar kësisoj shumë më tepër aspiratat hegjemoniste të Serbisë sesa vullnetin e një populli të tërë e të shumëvuajtur, drejtësia për të cilin mungon. Madje, vullneti i popullit të Kosovës zakonisht figuronte nëpër fjali të ndryshme si një problem për kompromisin që duhej arritur, si diçka që do të mund të manifestohej në formën e trazirave e shpërthimeve të cilat do ta kërcënonin sigurinë. Ndërkohë, kërcënimet e Serbisë toleroheshin dhe trajtoheshin seriozisht. Ato u bënë pjesë përbërëse e paqes dhe stabilitetit në rajon! Jemi dëshmitarë se si serbët në Kosovë e Serbi, bën të jenë nacionalista (serbomëdhenj), por jo edhe shqiptarët e Kosovës që duhet të jenë multietnikë. Kjo ndajfolja ‘multietnik’ më tepër se karakter i institucioneve është bërë kërkesë për tipar të politikanit shqiptar që njihet edhe si i moderuar e politikisht korrekt. Gjatë këtyre shtatë vjetëve konsensusi i brendshëm i Serbisë për çështjen e Kosovës gjithmonë e shpiente atë drejt ekstremes: nëse jo drejt glorifikimit të Milosheviqit atëherë drejt kritikës kundër tij për mossuksese dhe mungesë efikasiteti. Ndërkaq, konsensusi i politikanëve kosovar për vendin e tyre çonte drejt zbutjes së tyre: zbutjes së mjeteve por gjithashtu edhe zbutjes së kërkesave të tyre. Këta politikanë do të mbahen mend kryesisht për ankesat e tyre për më shumë kompetenca, e që i ngjet aq shumë kërkesës për përmirësim të kushteve në burg, përderisa Serbia, si ngaherë, don territore, don më shumë territore mu ashtu sikurse që i deshi ato në Kroaci e Bosnje, me ç’rast në këtë të fundit e fitoi Republikën Serbe. Këtu konsiston arsyeja pse në Vjenë negociohet për decentralizimin dhe ‘eksterritorialitetin’ në Kosovë, projekte këto që kanë dalur në pah dhe avansohen si rezultat i aspiratave dhe motiveve të Serbisë për të sunduar me territorin e Kosovës dhe për t’i shtypur e dëbuar popujt joserbë nga Kosova. Apetitet e Serbisë janë po ato të vjetrat. Nëse ato burojnë nga tradita nacional-shoviniste dhe ekspansioniste e Serbisë që ka për ikonë të veten Nikola Pashiqin, sigurisht se këto apetite mirëmbahen e rriten edhe nga dobësitë tona.

Fillimin e luftërave në ish Jugosllavi, Milosheviqi e pat paralajmëruar qysh në fjalimin e tij famëkeq në Gazimestan më 28 qershor 1989. Mirëpo, këto luftëra u bënë të mundura për shkak se agresionet militariste të Serbisë nuk kishte kush t’i balansonte. Sllovenia, Kroacia, Bosnja dhe në fund Kosova, nuk luftuan përnjëherë dhe kështu ia lehtësuan shumë punën Serbisë. Milosheviqin s’kishte kush ta balansonte brenda ish Jugosllavisë kurse nga jashtë s’kishte interesim për këtë. Serbia nuk kishte një forcë përballë saj e cila do t’i kundërvihej dhe do ta ballafaqonte në atë masë sa ajo të hezitonte në ndërmarrjet e saj kriminale e terroriste. As sot nuk është aq ndryshe. Serbia ndodhet në ofensivë, e cila tash për tash është vetëm politike e diplomatike. Sërish, politikanët kosovar nuk po mund ta balansojnë Serbinë. Objektivisht, për shkak se Kosova e ka UNMIK-un mbi kokë dhe Serbinë në qafë. Subjektivisht, për shkak se këta negociatorët kosovar janë të korruptuar e të shantazhuar dhe duan ta shpëtojnë veten në kurriz të Kosovës e kurrsesi anasjelltas.

Përderisa Republika Serbe në Bosnje e ka përkrahjen dhe ndihmën e hapur e të parezervë të Serbisë, Kosova nuk e ka atë nga Shqipëria zyrtare ndonëse e ka nga populli shqiptar në Shqipëri. (Këtë mund ta vërtetojë krahasimi i bisedave që ka bërë çdonjëri me qytetarë të thjeshtë në Shqipëri me deklaratat e politikanëve kryesor atje.) Nëse kërcënimet e Serbisë tolerohen nga bashkësia ndërkombëtare, e aq më tepër që ato njëmend po tolerohen, si të tilla duhet të balansohen nga Shqipëria përmes gjykimit dhe kundërreagimit. Pikërisht kështu do të zbrapsej Serbia dhe do të sigurohej paqja e stabiliteti në rajon. Serbia duhet të balansohet. Shqipëria mund të japë kontributin e saj të çmueshëm e të pazëvendësueshëm për këtë. Njëkohësisht, shqiptarët e Maqedonisë dhe partitë e tyre politike nëse nuk mund të jenë unikë sa i përket pushtetit në Maqedoni ata mund të jenë unikë sa i përket çështjes së Kosovës. Duhet të jenë unikë dhe konsistentë në qëndrimin se ndarja e Kosovës do ta bëjë të njëtën gjë edhe në Maqedoni. Sepse, fundja vërtetë kështu është, dhe për shkak se duke u bërë të zëshëm në këtë rrafsh, parandalohet ndarja e Kosovës. Edhe shqiptarët në Luginë të Preshevës duhet të kërkojnë shumë më fuqishëm të drejtat e tyre; ata më së miri mund të angazhohen për mbrojtjen e interesave të tyre duke vënë në spikamë asimetrinë drastike që ekziston ndërmjet pozitës dhe të drejtave të serbëve në Kosovë dhe atyre të shqiptarëve në Luginë të Preshevës që ndodhen nën sundimin serb. Në këtë botë ku drejtësia disi gjithnjë vonohet edhe atëherë kur ngjan, stabiliteti sigurohet nga forcat që mund të destabilizojnë. Potenciali i tyre destabilizues respektohet dhe gjithherë konsiderohet si faktor stabiliteti.

Mbase mund të themi se në çdo situatë ekzistojnë paqja e brendshme dhe ajo e jashtme pa pretenduar për pavarësinë e këtyre nga njëra-tjetra. Paqja e brendshme është e ndërlidhur me mirëqenien dhe perspektivën e qytetarëve, me ndjenjën e tyre të progresit drejt së ardhmes. Këto mungojnë në Kosovë andaj edhe qetësia aktuale është shumë e brishtë. Paqja e jashtme ka të bëjë me kundërvënien ndaj rreziqeve nga jashtë dhe me sigurinë për parandalimin e materializimit të tyre. Edhe kjo në Kosovë mungon: Serbia sa vie egërsohet kundër nesh. Ajo don që përsëri ta marrë Kosovën por kësaj radhe duke e copëtuar atë përbrenda nëpërmjet decentralizimit dhe duke ia serbizuar asaj kulturën në përpjekje të sendërtimit të motivit të Serbisë për agresionin e ri të forcave të saj në Kosovë. Duhet të bashkohemi dhe angazhohemi kundër Serbisë dhe projekteve të saj. Përndryshe, do të bashkohemi e ngushëllohemi pas tragjedisë së re.