Dyvjetori i shtetėsisė pa veriun
Shkruan: Ramiz Bojaj
Kosova vetėm duke qenė unike dhe tėrėsisht e
ēliruar i jep kuptimin e plotė lirisė sė saj. Dyvjetori i pavarėsisė sė Kosovės
shėnon hapin mė tė rėndėsishėm nė adresė tė kombit shqiptar, por edhe tė
shoqėrisė moderne nė pėrgjithėsi.
Nė dyvjetorin e shtetėsisė dhe nė prag tė
11-vjetorit tė dėbimit tė forcave pushtuese (kriminale dhe terroriste serbe) si
dhe aterrimit tė NATO-s nė vendin tonė, shteti i Kosovės ende nuk ka arritur tė
shtrijė autoritetin e vet legjitim nė pjesėn veriore, duke u pėrqendruar nė
zbatimin e segmenteve juridiko-kushtetuese vetėm nė territoret me shumcė
shqiptare. Akti parė i suksesit institucional mund tė nėnvizohet vetėm atėherė
kur tė ndodh forcimi i autoritetit tė shtetit nė tėrė vendin, duke shėnuar edhe
fundin e ekzistimit tė strukturave paralele dhe elemneteve tjera mafioze e
kriminale.
Shtetėsia, akti mė sublim
Dyvjetori i pavarėsisė sė Kosovės shėnon hapin mė tė rėndėsishėm nė adresė tė
kombit tonė, por edhe tė shoqėrisė moderne nė pėrgjithėsi. Shoqėria e Globit
Demokratik, vazhdon ta cilėsojė Kosovėn si tregues tė suksesit universal
(faktor paqeje dhe stabiliteti), pėrderisa Aleanca e ngėrqeve diplomatike,
(Rusi-Serbi), vazhdojnė tė vajtojnė me nostalgji diktatorin e fundit ballkanik,
kasapin Millosheviq, i cili vuri kapakun e ēmendurisė nė faqet e historinė mė
tė re tė njerėzimit. Krijimi i imazhit diversiv brenda shtetit tė ri (Republikės
sė Kosovės), ėshtė krijuar nė saje tė trubulencave psikologjike (shpifjeve dhe
trillimeve serbe), laryshi kjo e cila ėshtė dashur tė jetė e tejshkuar dhe e
harruar qė nė ditėt e para tė pavarėsisė sė Kosovės. Pa dyshim 17 shkurti i
vitit 2008, ndėrroi historinė e Kosovės, duke njesuar kohėn si shtet i pavarur
dhe sovran, mirėpo edhe dy vjet pas kėtij evenimenti krucial(tėrėsia
territorial) mbetet e cenuar, ku nė pjesėn veriore akoma nuk ka arritur tė
valojė flamuri i shtetit tonė. Fatkeqėsisht edhe kėtė vit aroma e ēlirimit do
tė valojė kėndej Ibrit, ndėrkaq matanė, kriminelėt serbė (shumica me duart e
pėrlyera me gjak) vazhdojnė tė kontrollojnė kėtė pjesė vitale tė shtetit tė
Kosovės, (duke zėvendėsuar kolonėt millosheviqianė tė Serbisė ish agresore),
elemente ilegale kėto tė pėrkujdesura nga sllavizmi serbo-rus.
Ndėrkombėtarėt na njohėn, ēfarė bėmė ne?
Pėr dy vjet tė shtetėsisė, Kosovėn e kanė njohur 65 shtete. Duke i shtuar edhe
anėtarėsimin nė Bankėn Botėrore dhe FMN, tė gjitha kėto nėnvizojnė qartė
mbėshtetjen shumėdimensionale nga prizmi ndėrkombėtar pėr tė ardhmėn e shtetit
tė Kosovės. SHBA-tė duke qenė avokate diplomatike e Kosovės, mbetet besnike e
pėrhershme e ruajtjes sė integritetit territorial dhe profilit shtetėror tė
Kosovės sė re. Kėtė qendrim e forcon edhe zv/ndihmės sekretari amerikan i
Shtetit, Stuart Xhons, i cili citoi frazėn shumėherė tė pėrsėritur se: Shtetet
e Bashkuara e kanė njohur pavarėsinė e Kosovės dhe janė tė angazhuara nė
integritetin e saj territorial. "Shtetet e Bashkuara tė Amerikės
mbėshtesin integrimin e veriut nė institucionet e Kosovės. Njė qėndrim i tillė
i njė miku me peshė ėshtė sinjal pėr veprime konkrete rreth futjes nėn
mbikqyrje tė ēdo cepi tė territorit tė vendit tonė,por
jo tė presim qe edhe kėsaj radhe NATO-ja tė shpartallojė kriminalitetin nė
veri. Kohėn e fundit janė dhėnė sinjale se Kosova do tė reagojė nė very, tashmė
nė emėr tė shtetit duke paralajmėruar disa strategji, por per aq kohė sa nuk
shohim veprim konkret e gjithė kjo mbetet teori hipotetike. Nėse nuk kemi
arritur qe pėr dhjetė vjet tė krijojmė imazhin e unifikimit tė shtetit, atėherė
pėr ēfarė suksesesh tjera mund tė flitet atėherė. Pėr ato qė tė tjerėt bėnė pėr
ne! Apo, tė kenaqėmi me Deklaratėn e Pavarėsisė edhe ashtu tė koordinuar!. A duhet tė krenohemi me disa rrugė tė reja (asfalte
jocilėsore), tė cilat mė shumė mund tė tingėllojnė si shpėrlarje parash sesa
ndonjė investim qe mund tė cilėsohet si prioritet. Nė kontekstin kombėtar dhe
shtetėror, sė pari duhet tė investojmė qe tė bėjmė shtetin tonė unik, ti
debojmė bandat nga veriu dhe ti neutralizojmė ato nė zonat tjera (egocentrike ), pastaj vijnė rend e mbarė projekte tjera. Pa
shtrirjen e autoritetit stetėror(administrativo-juridik
si dhe policor) nė tėrė vendin, Kosova-shtet i pavarur mund tė ekzistojė vetėm
nėn kornizat e formalitetit, me njė gjysmė kontrolle nė zonat me pakicat serbe
dhe pa kontroll fare nė veri. Ndėrkaq, kocepti i njohjeve tė shtetėsisė ėshtė
element shumė i rėndėsishėm pėr Kosovėn, por kjo asesi nuk mund tė garantojė
inkuadrimin e veriut nėn kornizat e shtetit ligjor dhe administrativ, nėse
kėsaj nuk i shtohen mekanizmat tė cilat janė tė thirrura qė ta bėjnė njė gjė tė
tillė. Pavarėsia e Kosovės e shpallur nė bazė tė planit gjithėpėrfshirės tė tė
dėrguarit tė OKB-sė Martti Ahtisaari, dhe nė bazė tė vullnetit tė popullit
shumicė, nuk ėshtė e tėra qė do ti rrėnojė gjymtyrėt e zgjatura tė Serbisė nė
atdheun tonė. Kėto duhet tė priten njėherė e mirė, qė nėnkupton fundin e
ekzistimit tė destruktivitetit sllav. Gjithsesi, vullneti qytetar mbetet bazė
demokratike si dhe element ekzistencial i njė populli pėr tė jetuar si sovran
(autoktonia iliro-shqiptare) nė tokėn dhe atdheun e vet. Mirėpo, kjo e drejtė
duhet tė mbrohet duke i thėnė njėherė e pėrgjithmonė stop aventurave
ekspansioniste dhe militare serbe, jo vetėm nė veri, por edhe nė ēdo pjesė tė
vendit. Nė dyvjetorin e shtetėsisė , zyrtarė tė
Qeverisė sė Kosovės vazhdojnė tė vlerėsojnė se dy vjet pas shpalljes sė
pavarėsisė janė shėnuar ndryshime tė konsiderueshme nė tė gjitha fushat, e nė
fakt as vet nuk guxojnė tė realizojnė asnjė vizitė nė zonėn e thellė tė
Mitrovicės veriore, tė cilėn e kontrollojnė hiq mė shumė se 250 banditė
serbo-rus.
16 shkurt 2010
(Autori ėshtė publicist dhe drejtor pėr marrėdhėnie me publikun nė Institutin
pėr Hulumtime dhe Analiza tė Politikave Ekonomike).