Republika Federale e Shqipėrisė dhe
kultura politike
Kosova
sipas gjasave nuk do tė mund tė anėtarėsohet nė OKB, nė BE, nė OSBE dhe nė njė
varg strukturash ku parashihet konsensusi, respektivisht shumica absolute.
Mbetet varianti i shpalljes sė aderimit nė fillim nė Unionin me Shqipėrinė, e
mė pas nė shndrrimin e tij nė Federatė shqiptare (Republika Federale e
Shqipėrisė), pėr tė kaluar kėto pengesa qė krijon sistemi aktual ndėrkombėtar.
Shkruan : MR. Sadri RAMABAJA
Me nocionin kulturė politike zakonisht nėnkuptohen tė ashtuquajturit
"faktorė tė butė" tė politikės si: mendimi politik, paraqitja dhe
vlerat. Kėta faktorė e bėjnė njė shoqėri tė dallojė prej njė shoqėrije tjetėr,
i japin identitetin e saj. Natyrisht fjala ėshtė pėr mentalitetin kolektiv, qė
ėshtė i vetkuptueshėm nga ndėrdija dhe aftėsitė pėrceptuese, e qė sė bashku
shenjojnė identitetin e bashkėsisė. Nė kėtė kuadėr vije edhe deri te formimi i
identitetit nacional me shenjat identifikuese tė kulturė sė tij politike.
Kultura politike gjermane i takon tė ashtuquajturė s "familje e
madhe" e demokracisė liberale perendimore dhe ajo trajtohet si njėra prej
kulturave mė tė etabluara.kėshtu ėshtė edhe me atė, frėnge, angleze, italiane
Prandaj sot mund tė flitet pėr kulturėn politike angleze, atė gjermane,
franceze etj. Por a mund tė flasim qoftė edhe sot, pėr njė kulturė politike
shqiptare tė etabluar?
Krijimi i shtetit shqiptar tek nė fillim tė shėkullit XX dhe atė me njė
shtrirje nė jo mė shumė se 50% tė hapėsirės etnike, na ka bėrė sot tė jemi
kombi mė i ndarė nė Evropė. Ndėrkaq krijimi i shtetit tė dytė shqiptar ne njė
pjesė tė Dardanisė antike, ka premise tė panjohura pėr qoroditje nė rrafshin e kulturės
politike tė kombit. Ky fakt ka lėnė gjurmė tė ndjeshme edhe nė kulturėn tonė
politike. Ndarja pėr njė kohė tė gjatė nga tėrėsia kulturore qė i pėrkisinim
historikisht, solli njė shtresim tė ri kulturor, qė ishte si pasojė e
konvertimit konfesional tė njė pjese tė madhe tė kombit. Laryshija e ndjeshme
nė rrafshin konfesional, gjithashtu ka vulėn e vet nė sferėn e kulturės
politike.
Ishte merita e rilindasve tanė qė kultura politike shqiptare pas njė nate tė
gjatė nėn Perandorinė Osmane, qė sėrish iu rikthye burimit. Elita kulturore dhe
politike e asaj epoke madje po i vinte themelet e njė kulture politike burimore
shqiptare. Me vendosjen e monarkisė zogiste dhe mė pas "diktaturės sė
proletariatit" , kultura politike shqiptare
sėrish u devijua nga shtrati i saj burimor. Ndėrkaq nata e gjatė e errėsimit tė
ndėrgjegjes nė pjesėt e pushtuara tė hapėsirės shqipatre, tashmė kishte ndrruar
velenxat e orientit me zhgunin sllav, vrazhdėsia e tė cilit vazhdon tė ndjehet
edhe sot nė komunikim qoft nė Kuvend, nė mediat elektronike dhe ato tė
shkruara, apo nė institucione tjera.
Popujt qė kanė pas fat tė ngjashėm me atė tė popullit tonė, nė strategjinė e
tyre politike kanė pėrpunuar edhe elementet e kulturės politike qė ndikojnė nė
unitetin politik dhe startegjik. Gjermanėt tek pas hartimit tė kushtetutės sė
parė tė shtetit tė ribashkuar, pas zhbėrjes sė ish RFGJ, flasin pėr tė
ashtuquajturin process rrumbullaksues tė kulturės politike gjermane. Ne, duke
qenė se edhe sot vazhdojmė tė jetojmė tė ndarė nė disa shtete, realisht nuk
mund tė themi se kemi kulturė politike unike. Kjo u pa edhe gjatė burbujės (me
arsye o pa tė ėshtė ēėshtje qė kėrkon analizė mė tė gjatė) qė shoqėroi
shpalljen e pavarėsisė sė Kosovės. Psh. nėse nė mediat e Tiranės, qoftė nė
debate me ekspertė, qoftė nė biseda me qytetarėt e rėndomtė, roli historik i
UĒK-sė pėr tė ardhur deri te ky qast historik pėr kombin nė tėrėsi, theksohej
me krenarinė e ligjėshme, e qė burim ka kulturėn politike dhe hierarkinė e
vlerave qė imponon kjo kulturė, nė ato tė Kosovės ky rol ishte pėr tė mos thėnė
i paveneruar, atėherė krejt i zbehtė. Madje jo rrallė kjo hierarki u karikua si
ėshtė mė keq!
Pėr rrethanat tashmė tė njohura, shqiptarėt, edhe pėr njė kohė, do tė vazhdojnė
tė bėjnė jetė tė ndarė. Shqipėria etnike do tė vazhdojė tė pėrdoret si nocion,
qė ngėrthen nė vete gjakimet politike tė njė lagjeje politikanėsh dhe
publicistėsh tė selitur nga fryma dhe guximi qytetar qė kishin rilindasit tanė.
Ndėrkaq elita politike shqiptare, si tėrėsi, vazhdon tė mbetet e mbėrthyer nė
zingjirėt e varėsisė sė mendėsisė politike evropiane, qė po vazhdon tė jetė e
ndikuar nga agresiviteti i diplomacisė serbe, duke e trajtuar edhe sot e kėsaj
dite Shqipėrinė etnike si element destabilizues tė rajonit etj.
Atyre iu hidhen nė rrugė lloj lloj pengesash
dhe iu pamundėsohet tė bėjnė kapėrcimet pėrmbajtėsore, nė rrugė drejt
unifikimit mbi parimin shteti-komb. Prandaj shpiken teori mbi tė ashtuquajturin
poliidentitet shqiptar! Prandaj yshten gjakimet pėr krijimin e identiteteve
politike, qė pėr bazė na paska Dardaninė antike! Prandaj eksperimentohet me
idetė pėr multietnicitetin funksional etj. etj.
Zatėn tri kufizimet e famshme tė Grupit tė kontaktit - tri Jotė duket se kanė
burimin nė kėtė filozofi mendimi. Sidoqoftė rrjedha logjike dhe historike e
ngajrjeve, tashmė po merr drejtimin e vet. Federata shqiptare duket tė jetė process
i pashmangshėm. Nė kėtė plan, pėr habi, do tė kontribuojnė edhe kundėrshtarėt
tanė qė tashmė kanė hequr maskat. Kosova sipas tė gjitha gjasave nuk do tė mund
tė anėtarėsohet nė OKB, nė BE, nė OSBE dhe nė njė varg strukturash ku
parashihet konsensusi, respektivisht shumica absolute. Mbetet varianti i
shpalljes sė aderimit nė fillim nė Unionin me Shqipėrinė, e mė pas nė
shndrrimin e tij nė Federatė shqiptare (Republika Federale e Shqipėrisė) qė
kalon kėto pengesa reale tė rrafshit tė marrdhėnjeve ndėrkombėtare pėr tė
kaluar kėto pengesa qė krijon sistemi aktual ndėrkombėtar.
Selitja e mendimit dhe kulturės politike konform interesave kombėtare, do tė
ishte pikėrisht nė donbi tė rrumbullaksimit tė procesit, qė nesėr tė mund tė
flasim pėr kulturėn politike unike shqiptare."Boni" pėrmes kalimit nė
"Berlin", siē e vertetoj koha nuk rikthej asesi epokėn e
"Ėeimar-it". Shqipėria e natyrshme, po, po na shkaktoka pėrmbysjen e
globit! "Berlini", duke e shndrruar Gjermanin nė njė kolos ekonomik
dhe njėkohėsisht nė njė motor real tė zhvillimeve tė gjithėmbarshme po e
rikthen Evropėn nė pozicionet qė i kishte nė prag tė LDB. Shqipėria e natyrshme
po na cartkėrka botėn sllave dhe me kėtė aleancėn e natyrshme euro-aziatike!
Pėrkundrazi, njė Shqipėri e natyrshme, respektivisht Federata shqiptare nė kėtė
rast, padyshim se do tė luaj njė rol tė ngjashėm pėrafrues nė Ballkan dhe mė
gjėrė. Njė Shqipėri e natyrshme do tė shndrrohej fare lehtė nė promotore e
zhvilimeve pozitive tė rajonit, duke kontribuar ndjeshėm edhe nė rafshin
interkulturor ndėrevropian dhe atė ndėrkontinental.
Kultura politike shqiptare do tė duhej mė nė fund tė ēlirohej nga fryma e
inferioritetit dhe servilizmit. Ato janė rroba tė huaja pėr tė. Tashmė
mundėsitė po krijohen. Mbrojtja e subjektit dhe tėrėsisė sė Shqipėrisė sė
natyrshme do tė duhej mė nė fund tė shndrrohet nė kredo politike, pjesė e
mbrojtjes sė subjektivitetit kulturor personal. Kjo logjikė duhet t'i
kundėrvihet logjikės sė strukjes dhe t'i shėrbejė mė nė fund "ēlirimit tė
energjive" tė identitetit kombėtar