Gërdeciada

Shkruan : Çerçiz Loloçi

Pak ditë më parë lëvizja “Mjaft” e mbështetur nga fondacioni “Soros” publikoi një raport ku monitoroheshin veprimet qeveritare për rimëkëmbjen e Gërdecit. Në pjesën e parë të këtij raporti janë pasqyruar rezultatet e një anketimi me qyetarët e dëmtuar për mënyrën se si e perceprojnë ata dëmshpërblimin nga strukturat shtetërore, ndërsa në pjesën e dytë bëhen publike vlerësimet e rreth 60 banesave të dëmtuara duke ballafaquar vlerësimin shtetëror me vlerësimin e pavarur të ekspertëve. Për të dy pjesët e raportit u angazhuan ekspertë të spikatur, mes të cilëve Silva dhe Arben Meçe, Adriana Berberi, Gjergj Teneqexhiu, Eduard Prodani, etj. Organizatorët e këtij monitorimi kërkuan fillimisht të ngrinin një komitet këshillimor me përfaqësues të shoqërisë civile dhe strukturave shtetërore, por këto të fundit (Ministria e Financave, Departamenti i Pushtetit Lokal në Ministrinë e Brendshme dhe Bashkia e Vorës) u vetëpërjashtuan nga ky proces.

Intervistimet

Komiteti këshillimor, në bazë të një pyetësori paraprak, arriti të pyesë mbi 150 kryefamiljarë të Gërdecit që ishin strehuar përkohësisht në mjediset e shtëpisë së pushimit të Ministrisë së Brendshme, në kompleksin privat “Xixa” si dhe në fshatrat Marqinet 1, Marqinet 2, Vorë dhe Gërdec. Kryefamiljarët vlerësojnë reagimin e shpejtë të Ministrisë së Mbrojtjes, të Brendshme dhe të Shëndetësisë; 33% e të anketuarve kanë dhënë vlerësime maksimale, ndërsa 30% e tyre kanë vlerësim të mirë. Vlerësim pozitiv kanë dhënë kryefamiljarët edhe për sistemimin e familjeve të mbetura pa strehë dhe sigurimi i furnizimit me ushqime dhe sende të tjera të nevojshme. Por ky vlerësim vjen e zbehet në ditët në vijim kur ka filluar të ndjehet mungesa e sendeve të domosdoshme siç janë solucionet larëse të teshave, të enëve të guzhinës, të higjenës personale dhe të veshmbathjes së fëmijëve. Për trajtimin e problemeve që lidhen me tragjedinë e Gërdecit Këshilli i Ministrave ka nxjerrë disa akte ligjore dhe nën ligjore. Akti i parë lidhet me trajtimin financiar të familjeve për çdo person që humbi jetën nga kjo tragjedi dhe mban nr. 277 datë 18.03.2008. Më pas qeveria ka nxjerrë akte të tjera ligjore që lidhen me trajtimin financiar të familjeve të dëmtuara, me trajtimin financiar të të punësuarve në fabrikë dhe që ishin në punë ditën e tragjedisë, me korigjimin apo saktësimin e masës së përfitimit të përcaktuara në aktet e mëparshme, me ngritjen e grupeve të punës për vlerësimin etj. Sipas të intervistuarve rezulton se dëmet në Gërdec dhe fshatrat përreth janë të mëdha dhe problematika është e shumanshme. Shumë prej tyre kanë humbur shtëpitë, bagëtitë dhe pajisjet shtëpiake si dhe shpresën për të nesërmen. Vlerësimi në terren flet për shtëpi dhe dëme të pavlerësuara, për familje që nuk marrin ndihma emergjente. Në përgjigje të pyetjes se sa e banueshme është shtëpia, rreth 65% e të intervistuarve përgjigjen: aspak, ndërsa 18% përgjigjen: me vështirësi. Pra, pasiguria për të nesërmen i bën ata të shprehen me ankth nëse duhet apo jo të rikthehen në fshat.

Disa banorë mendojnë se janë gati t’i rindërtojnë vetë banesat dhe të riparojnë dëmet, por ka edhe të tjerë që shprehen se mbase është më mirë të ndërtojnë shtëpi të reja në një vend më të sigurt për shëndetin dhe jetën. Pyetjes se kush duhet ta riparojë shtëpinë e dëmtuar, ata i përgjigjen në masën 65% se duhet ta kryejnë vetë këtë proces.

Gërdeci dhe zonat përreth kanë probleme për furnizimin me ujë dhe energji. Dalja jashtë përdorimit e puseve i detyron banorët që vazhdojnë të banojnë atje, të përdorin ujë të blerë. Ka të intervistuar që mendojnë se nuk është bërë vlerësimi i plotë i dëmeve. Në shumicën e rasteve janë vlerësuar vetëm shtëpitë dhe pajisjet, ndërkohë që nuk ka vlerësim për dëmet në bujqësi, frutikulturë. Shumë nga të intervistuarit janë të shqetësuar për fatin e tyre të mëtejshëm të strehimit. Më shqetësuese paraqitet situata për familjet e strehuara tek kompleksi “Xixa”, sepse strehimi atje ishte i lidhur me gatishmërine e pronarit të këtij kompleksi. Afrimi i sezonit të plazhit e bën të domosdoshme lirimin sa më parë të këtyre mjediseve. Pak a shumë i njëjti shqetësim paraqitet edhe për familjet e strehuara në shtëpinë e pushimit të Ministrisë së Brendshme.

Vlerërsimi i shtëpive

Pjesa e dytë e raportit të lëvizjes “Mjaft” me grupin e ekspertëve është fokusuar në rivlerësimin e 60 rasteve të banesave të dëmtuara nga shpërthimi në Gërdec. Në këtë rivlerësim janë vënë përballë njeri –tjetrit vlerësimi i strukturave shtetërore dhe ai ekspertëve të pavarur. Sipas këtij ballafaqimi del se nga qeveria ka munguar një metodikë vlerësimi unike dhe ligjore, çka ka sjellë subjektivizëm të konsiderueshëm në procesin e vlerësimit. Eksperëtët nënvizojnë se ka diferenca në vlerësimin e banesave dhe se nuk janë marrë në konsideratë gjendja dhe çmimet në tregun e ndërtimit. Gjithashtu nga grupet e vlerësimit nuk është marrë në konsideratë varësia ndërmjet përmasave planimetrike të banesave dhe kostos së ndërtimit të saj. Grupet e shtetërore të vlerësimit nuk kanë marrë në konsideratë krijimin e një baze unike vlerësimi, së cilës do t’i referohej për krahasim çdo objekt rast pas rasti. Ky fakt e ka shtuar subjektivizmin në vlerësim: ka objekte me dëmtime reale dhe nuk janë vlerësuar në vlerën e duhur, ndërkohë që ka të tjera që janë dëmshpërblyer me vlerë të konsiderueshme të pa merituar.