Përse po çuditet Veton Surroi?!

Shkruan: Shkëlzen Gashi

Veton Surroi në shkrimin e tij të titulluar “Kërkesa Afrikane për njeriun me dy duar”, të botuar në gazetën KOHA Ditore (datë 13 qershor 2008, faqe 10), mes tjerash, thotë se Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Ban Ki-moon, po krijon një realitet të ri juridik në një hapësirë të re gjeografike e politike të Kosovës, “hapësirat e banuara me shumicë serbe”.

Ç’është e vërteta, Ban Ki-moon nuk po krijon realitet të ri juridik, por me letrat dërguar qytetarit Fatmir Sejdiu dhe Presidentit të Republikës së Serbisë, Boris Tadic, vetëm po dëshmon se qëndrimi i Kombeve të Bashkuara karshi Kosovës është konsistent. Pra, letrat e Ban Ki-moon-it në esencë janë në përputhje me Rezolutën 1244 (e cila i referohet Marrëveshjes së Rambujesë), raportin e Kai Eides (i cili raport parasheh mundësinë që serbët e Kosovës të realizojnë autonominë territoriale në kuadër të Kosovës), por edhe me Pakon e Martti Ahtisaarit (e cila përfundimisht e ndanë Kosovën në dy entitete). Përse Veton Surroi po çuditet tani me përmbajtjen e letrave të Ban Ki-moon-it, kur pothuajse krejtësisht e njëjta gjë që thuhet në letrat e Ban Ki-moon-it, është thënë në raportin gjithëpërfshirës të ambasadorit Kai Eide, atëbotë emisar i posaçëm i Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, Kofi Annan, por edhe në Pakon e Martti e Ahtisaarit?!

Raporti i Eides e thotë shumë qartë se duhet krijuar një kornizë, e cila do të përfshinte një numër komunash të reja, ku në veçanti serbët e Kosovës do të kishin shumicën e theksuar. Këto komuna, gjithnjë sipas raportit të Eides, duhet të kenë kompetenca të shtuara në sferat si policia, drejtësia, arsimi, kultura, media, ekonomia… Raporti lejonte që komunat serbe të kenë lidhje horizontale mes vete, madje me mundësinë që të shqyrtohen, po ashtu, edhe modalitetet për lidhje të posaçme të këtyre komunave me Beogradin. Në vijim të kësaj, edhe Plani i Martti Ahitsaarit parasheh që komunat me shumicë serbe të kenë të drejtën të krijojnë partneritet ose asociacion mes vete dhe të kenë marrëdhënie të drejtpërdrejta me institucionet e Republikës së Serbisë.

Tutje në artikullin e tij Surroi thotë se brenda këtij realiteti, sundimi i ligjit do të bëhet sipas interpretimit që autoritetet kosovare dhe ndërkombëtare do t’i bëjnë Rezolutës 1244, sipas të cilit interpretim Kushtetuta e Kosovës derivon nga Rezoluta 1244. Sipas këtij interpretimi juridik, thotë Surroi, do të jenë të vlefshme ligjet e Kushtetutës së vitit 1974, përfshirë edhe ato të Serbisë deri në vitin 1989.

Në të vërtetë, e ashtuquajtura Deklaratë për Pavarësinë e Kosovës thotë se e shpallë Kosovën shtet demokratik e të pavarur, por më poshtë e merr për bazë Rezolutën 1244. Pikërisht ky referim te Rezoluta 1244 (por edhe referimi te Plani i Martti Ahtisaarit) e bën Deklaratën e Pavarësisë, Deklaratë të Varësisë. Për më shumë, kjo deklaratë mirëpret mbështetjen e vazhdueshme të bashkësisë ndërkombëtare, por “nëpërmjet të pranive ndërkombëtare të themeluara në Kosovë në bazë të Rezolutës 1244 për të zbatuar përgjegjësitë që i janë dhënë sipas Rezolutës 1244 dhe Planit të Martti Ahtisaarit”. Po ashtu, edhe në ueb sajtet e OKB-së, NATO-s dhe BE-së, të freskuara më 18 shkurt 2008, thuhet decidivisht se për këto organizata ndërkombëtare, Rezoluta 1244 do të respektohet përderisa KS i OKB-së nuk merr vendim për ndryshim të saj, e siç dihet, KS i OKB-së më 10 qershor 2008 duke mos e ndryshuar Rezolutën 1244, ia ka zgjatur automatikisht mandatin Rezolutës 1244 edhe për një vit. Prandaj, s’ka dilemë që do të jenë të vlefshme ligjet e Kushtetutës së vitit 1974, përfshirë edhe ato të Serbisë deri në vitin 1989.

Surroi në artikullin e tij, për mendimin tim, gabon rëndë kur pretendon se Sekretari i Përgjithshëm po u jep hapësirave të banuara me shumicë serbe kompetenca që nuk i kanë pasur deri më tani dhe të cilat nuk ua ka njohur as Pakoja e Martti Ahtisarit, e këtu si shembull Surroi përmend kompetencat për formimin e gjykatave të reja në këto hapësira dhe trajtimin e KOS-it (Kishës Ortodokse Serbe).

Ç’është e drejta, pikërisht Pakoja e Martti Ahtisaarit u garanton komunave të reja të drejtën që të paraqesin kërkesë para Këshillit Gjyqësor të Kosovës (KGJK) për të vendosur mbi themelimin e gjykatave në territorin e tyre. KGJK mund të mos e aprovoj kërkesën për themelimin e këtyre gjykatave, mirëpo Pakoja e Martti e Ahtisaarit parasheh mundësinë që në rast se ngjet një gjë e këtillë, atëherë, autoritetet kompetente të ndërmarrin masat e nevojshme për evitimin e pengesave të këtilla. Kurse, sa i përket trajtimit të KOS-it, Veton Surroi do të bënte mirë të na tregojë se ku konsiston dallimi mes trajtimit që Ban Ki-moon po i bën KOS-it në letrën e tij dhe trajtimit që i bën Martti Ahtisaarit në pakon e tij.

Kështu që, dorën në zemër, letrat e Ban Ki-moon-it nuk paraqesin kurrfarë risie, ashtu siç pretendon Surroi, në institucionalizimin dhe përligjjen e ndarjes së Kosovës në dy sisteme të ndryshme juridike që e kundërshtojnë njëri tjetrin. Po ashtu, nuk paraqet ndonjë risi fakti që Ban Ki-moon po e rikonfiguron praninë ndërkombëtare në Kosovë sepse këtë autoritet ja jep Rezoluta 1244. Këtë gjë e ka pas paraparë edhe raporti i Kai Eides, i cili kërkonte rritjen e pranisë së BE-së në Kosovë duke ndërmarrë një rol më të madh në fushën e policisë dhe gjyqësisë. Prania e BE-së nuk do të jetë në kundërshtim me Rezolutën 1244 sepse pika 10 e kësaj rezolute e autorizon Sekretarin e Përgjithshëm, që me ndihmën e organizatave relevante ndërkombëtare, të organizojë një prezencë civile ndërkombëtare në Kosovë në mënyrë që të sigurojë një administratë të përkohshme për Kosovën. Po ashtu, edhe pika 17 e Rezolutës 1244 mirëpret punën e Bashkimit Evropian dhe organizatave të tjera ndërkombëtare që të zhvillojnë qasje të gjithanshme për stabilizimin e rajonit. Pra, misioni i BE-së do të mund të funksionojë në Kosovë edhe pa u ndërruar Rezoluta 1244, e cila e garanton sovranitetin dhe integritetin territorial të RFJ-së (tash Serbisë). Do të thotë, Rezoluta 1244 do të vlejë edhe më tej, e si rrjedhojë UNMIK-u do të mbetet këtu, ndërsa misioni i BE-së do të futet nën ombrellën e OKB-së, gjë që paraqet fitore për Serbinë.