Me sa para po privatizohet ARMO?

Shkruan: Bashkim Kopliku

Më së fundi, pas më shumë se 10 vjet sorollatjesh, shyqyr që po privatizohet ARMO (“Albanian Refining and Marketing of Oil”), bile na bëhet shumë qejfi që po e marrka në firmë amerikane. Por, nuk po marrim vesh me sa euro po privatizohet. Informacionet që depërtojnë murin e jotransparencës së qeverisë aktuale, janë të çuditshme: njëri thotë u shit me 125 milionë euro të “paguara në dorë”; tjetri thotë se i bie të jetë shitur me shumë më pak sepse pagesa nuk do t’u bëka menjëherë e gjitha, por do t’u bëka “me 4 këste për katër vjet” e shoqëruar me “10 vjet siguri monopoli në tregun shqiptar” dhe me “ulje të disa detyrimeve për t’i paguar tatim-taksa shtetit shqiptar”. Prapë po bie erë e keqe nga kjo qeverisje! Tragjikja është se nuk del njeri të japë përgjigje në publik: janë të gjithë rehat, të fshehur pas porosisë së kryeministrit “mos m’i luani mediat”. Në fakt, porosia, për t’u kuptuar më mirë, do të duhej të shprehej si vijon: “masmediat le të lehin, qeveria ecën e bën ç’t’i teket”. Por edhe më tragjikja është se shqiptarët pak tunden nga vendi, ani se mbase po ju përlajnë sy për sy, pronën e përbashkët.

Së pari, duhet të shpjegojmë shkurt vlerën në kohë të parasë (time value of money). Nuk është njësoj, si të paguhen 125 milionë euro sot në dorë, me si të paguhen pas disa vjetësh. Ta thjeshtojmë pak. Nëse merr sot në dorë 100 pare (këtu paret mund të jenë miliona euro etj.), dhe i jep me interes vjetor p.sh. 20 % në vit, pas një viti ke 120 pare (100 paret që fute në fillim të vitit, plus 20 pare interesi i fundit të vitit). Pra, që të jenë baras të dy mënyrat e pagesës, ajo me paratë sot në dorë, me atë me paratë pas një viti, duhet që paratë ose të jenë 100 sot, ose 120 pas një viti. Me terma ekonomikë, thuhet se vlera e aktualizuar (PV, present value) e 120 pareve pas një viti, është 100 pare.

Pra, është mashtrim të thuash se e ke shitur 125 milionë euro, nëse pagesa nuk bëhet sot. Që të krahasohen me njëra tjetrën, pagesa të bëra me mënyra të ndryshme, duhet llogaritur për to PV-ja (Present value, apo vlera e aktualizuar, që shpjeguam më lart).

Ja një shembull i thjeshtë. Nëse kemi dy firma që ofrojnë privatizimin e ARMO, me mënyrat e pagesës që vijojnë, cila është duke na e paguar më shumë? Firma e parë ofron 125 milionë euro, të paguara me 4 këste, me nga 31,25 milionë euro në çdo fund viti. Firma e dytë ofron 100 milionë euro, të paguara të gjitha që sot. Natyrisht, përgjigjen nuk mund ta japim pa llogaritur paraprakisht PV-në për secilën firmë.

Llogaritja e PV-së nuk është aq e lehtë të bëhet, sepse duhet përcaktuar si interesi i investimit të parave në Shqipëri, si dhe siguria e firmës që i mbetet borxh shtetit shqiptar (ajo që paguan me këste). Ne nuk po i hyjmë këtu diskutimit të “interesit vjetër”, sepse është shumë kompleks, por po ju sjellim, sa për një ide, se sa i bije PV-ja, duke e marrë interesin 20% në vit. Për firmën e parë (ajo që paguante 125 milionë për 4 vjet), rezulton se PV është rreth 81 milionë euro, kurse për firmën e dytë është 100 milionë euro (ajo që i paguan të gjitha menjëherë). Natyrisht, pas kësaj, secili do të thoshte se firma e parë ka ofruar çmim 24 % më të lartë se firma e dytë, prandaj është më e leverdishme kjo e dyta. Të na falin ata lexues që nuk merren me ekonominë, por ja kështu janë, të bezdisshme këto llogaritjet ekonomike, por ama, me një të rënë lapsi (apo kompjuteri), i kursen këtij populli të vuajtur nja 20 milionë euro, që nuk janë pak, apo jo.

Nuk është vetëm pagesa e privatizimit. Ka rëndësi edhe nëse vërtetë i është dhënë “10 vjet” e drejtë që ARMO e privatizuar të ketë monopolin e përpunimit të naftës në Shqipëri. Sa na kushton dhënia e këtij monopoli? Sa milionë euro paguajmë ne shqiptarët, si efekt i këtij monopoli. Mund të vazhdonim edhe me përfoljet e tjera, si ato për lehtësitë fiskale etj.

Të gjitha këto “të tjerat”, janë kosto, që ekonomikisht i duhen zbritur asaj PV-së së pagesës, asaj që llogaritëm më lart. Por ama kujdes se mos na shkon në zero ajo PV-ja, apo edhe më keq, shkon në një shifër negative, çka do të thotë se i paguajmë ne asaj firmës që privatizoi ARMON, e jo ajo ne—që mos e thëntë Zoti. Por nuk po e zgjasim më, njëherë për njëherë, se mbase ndodh çudia: denjon qeverisja të sqarojë popullin e vet, “trim dhe krenar”.

Nuk e dimë fare se ç’thotë “Komisioni i Vlerësimit të Ofertave, ngritur me urdhër të Ministrit të Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës Nr.126, datë 21.02.2008”. Nuk e dimë se ç’thotë “PATTON BOGGS, kompania e njohur amerikane ligjore”, që paskësh qenë “në rolin e konsulentit të Qeverisë Shqiptare në këtë privatizim”. Nuk e dimë se ç’thotë ministri i (mos)privatizimeve, z. Ruli. Dimë vetëm që kryeministri mburret e ulërin gjithë ditën e ditës, për “privatizimin” më të suksesshëm, si për çdo gjë që bën keq qeverisja që drejton ai.

A do të arrijë opinioni shqiptar, të detyrojë qeverisjen e vet, që të dalë e të japë shpjegime, duke filluar me Kuvendin, që duhet të ishte roja e parave tona?! Apo dhe kjo çështje do të mbulohet me diversione tip “grupesh armiqësore” të Partisë Komuniste, apo “grupe të Presidentit Topi” të Partisë Berishiste.

17.6.2008